Podręczniki szkolne. Co warto o nich wiedzieć?

Jeszcze nie wszyscy nauczyciele jednoznacznie sformułowali i nazwali konkretne funkcje podręcznika. Jednak na podstawie celów i zadań, jakie przypisali temu środkowi dydaktycznemu, udało się wyliczyć te funkcje i nadać im nowoczesną nomenklaturę. Warto jednak podkreślić, że podręczniki szkolne pełnią różne funkcje.

Jakie jest podejście do podręczników?

Uważna analiza poglądów przedstawicieli środowiska naukowego pedagogów i wychowawców na temat podręczników szkolnych pokazuje, że można w tej dziedzinie wyróżnić trzy różne orientacje. Skrajni zwolennicy nowej edukacji (dydaktyki progresywnej) uznali podręcznik za zbędny, gdyż o efektach uczenia się decydują przeważnie sami uczniowie, przy zachowaniu stymulującej roli nauczyciela. Odmienny pogląd prezentowali przedstawiciele dydaktyki tradycyjnej, którzy uważali, że podręcznik jest podstawowym narzędziem dydaktycznym potrzebnym na lekcjach jako główne źródło wiedzy o otaczającym nas świecie. Dość dobrze ugruntowany był jednak także trzeci nurt, w którym dominował pogląd, że w procesie kształcenia bezpośredni nauczyciele i podręczniki szkolne są potrzebni i powinny się wzajemnie uzupełniać.

Jak należy definiować podręczniki?

Z podanych definicji wynika, że wszelkie definicje były one dość formalne; ogólnie rzecz ujmując, opisują podręcznik pod względem cech lub zadań, jakie ma spełniać. W szkole podręczniki były postrzegane w głównej mierze jako narzędzia dydaktyczne służące do realizacji celów kształcenia na danym poziomie lub w ramach danego przedmiotu. Trudno jest zatem uznać którąkolwiek z przedstawionych definicji za wystarczającą. Łatwiej jest określić wersję podręcznikową jako niedającą się zdefiniować. Dlatego, mimo że niektóre z przedstawionych definicji nie są wystarczające, stanowią ważny wkład do teorii podręczników.

Jak dziś definiuje się podręczniki?


Pamiętajmy też, że na przykład definicja podręcznika kilka lat temu jest praktycznie taka sama do dziś. Dodajmy, że współcześni pedagodzy twierdzą, że wszelkie próby skonstruowania zoperacjonalizowanej definicji podręcznika nigdy się nie udają, bo przy dużej liczbie różnych podręczników jest to po prostu niemożliwe. Jeżeli jednak przyjrzymy się temu, czym jest podręcznik szkolny, to będzie z tego wynikało również, że i obecnie nie istnieje jeszcze całościowa klasyfikacja tego środka dydaktycznego. A wszelkie podręczniki szkolne mogą być różnie rozumiane.

 

Podręcznik szkolny jako podstawowy środek dydaktyczny

Zasada wprowadzania podręczników do praktyki szkolnej dopiero po poddaniu ich empirycznemu sprawdzeniu może w pewnych warunkach stanowić niewielki postęp dydaktyczny. Może to mieć nawet szkodliwy skutek, jeśli komisja egzaminów praktycznych chroni podręczniki szkolne ze strony www.taniaksiazka.pl merytorycznie wartościowe, ale nieaktualne w formie dydaktycznej czy też wręcz słabo przemyślane pod tym względem. Często jest tak, że ani autor podręcznika, ani nauczyciele oceniający jego przydatność w szkole nie mają spójnego i pełnego obrazu tego, jak sprawdza się on w rękach współczesnego ucznia.

Jak powinno się postrzegać podręcznik szkolny?

Rewizja podręcznika prowadzi wówczas do kosmetycznej zmiany mniej lub bardziej przypadkowych elementów tekstu, podczas gdy jego struktura informacyjna pozostaje w swej ogólnej koncepcji niezmieniona. Zasadne wydaje się zatem założenie, że podstawowym zadaniem pracy podręcznikowej powinna być analiza ich idealnych modeli, która powinna polegać na ustaleniu w podręczniku takiego zestawu pewnych elementów i relacji między nimi, który sprzyjałby kształtowaniu się określonej struktury wiedzy w umyśle ucznia. To jest właśnie ta usługa. którego logiczna poprawność jest niewątpliwa, ale trudna do osiągnięcia z co najmniej dwóch powodów.

Jakie są problemy korzystania z podręcznika?

Pierwsza zasadnicza trudność wynika z wielowarstwowej relacji między podręcznikiem a szerszymi obszarami debaty, które decydują o prawdziwości modelu. Spory podręcznikowe stawały się najczęściej sygnałami niepokoju o inne sprawy, w tym treści programowych, koncepcji nauczania w szkole.

Jak powinien wyglądać podręcznik szkolny?

Rozważane jest opracowanie wzorcowego podręcznika dla szkół. Wszelkie podręczniki szkolne z założenia są jednowymiarowe na podstawie doświadczeń autorów i rozpoznania wewnętrznych zależności między niezbędnymi elementami informacji o literaturze. Są tworzone oddzielnie (w rzeczywistości nie jest to pozbawione precyzyjnego znaczenia dydaktycznego i redakcyjnego).

Znaczenie funkcji dydaktycznych podręcznika

Osobny – obok tych projektów – jest zarys funkcji dydaktycznych podręcznika, inspirowany teorią nauczania systemowego, ale zamknięty w sferze pedagogicznej abstrakcji terminologicznej. Sformułowania zawarte w podręcznikach prowadzą do sprzecznych wniosków lub są niespójne. Wyjaśnienie tego problemu może prowadzić do jaśniejszego opisu uwarunkowań modelu (lub konkurencyjnych modeli), który warto rozwijać.

 

Czym we współczesnej edukacji jest podręcznik szkolny?

Skupienie się na modelu podręcznikowym stanowi zasadniczą zmianę w podejściu do tego obszaru twórczości naukowej. W tym ujęciu dominuje wiedza, która dotychczas narzucała hierarchię i strukturę informacji, promowała logikę rozumu, zmuszała autorów do indywidualnego poszukiwania jasnych i atrakcyjnych metod (przy jednoczesnej popularyzacji wiedzy), a także zajmowała miejsce jako dominująca koncepcja dydaktyczna podręcznika. Wszystkie podręczniki szkolne (https://www.taniaksiazka.pl/tanie-podreczniki-szkolne-na-rok-2020-2021-ksiegarnia-internetowa-a-562.html) muszą być temu podporządkowane.

Co się uwzględnia we współczesnych podręcznikach?

Zadania przedmiotowe, cele kształcenia i współczesne uwarunkowania procesów edukacyjnych wykształciły rygor, któremu muszą być podporządkowane treści, porządek i struktura informacji zawartych w podręcznikach. To krok w kierunku budowania tak potrzebnej szkole, spójnej serii podręczników, która zapewni jedność i spójność procesu nauczania i uczenia się, niezależnie od specyficznego stylu i poziomu dorobku autora. Wyższość koncepcji dydaktycznej podręcznika nie zostaje automatycznie umniejszona, wręcz przeciwnie – przykładowe ujęcie relacji między treścią, celami i formą książki z zakresu danego podręcznika szkolnego może przyczynić się do wnikliwej analizy jakości i funkcjonalności informacji.

Jaki powinien być podręcznik?

Podręcznik powinien mieć spójną strukturę wewnętrzną, z wyraźną ideą (wątkiem), która doprowadziła do takiego alternatywnego podejścia do treści przedmiotu, takiego alternatywnego doboru materiałów i przykładów oraz takiej alternatywnej metody nauczania. W systemie komunikacji podręczniki szkolne są łącznikiem między różnymi kręgami adresatów (kręgiem użytkowników podręczników): uczniów i nauczycieli, a kręgiem publiczności nadzorującej kształcenie, czyli autorów: pisarzy (zwłaszcza tych, którzy piszą teksty dla młodzieży lub dla szkół), redaktorów, dziennikarzy i decydentów oświatowych, wreszcie pedagogów. Na podręcznik należy więc patrzeć jak na specjalny przekaz zorganizowany dla celów dydaktycznych przez wydawcę zbiorowego.

Jaką rolę odgrywa podręcznik szkolny?

Zestaw informacji zawartych w tym komunikacie jest umieszczony pomiędzy dziełami a adresatem szkoły jako komunikat lub działanie interpretacyjne specyficzne dla projektu. Tekst komunikacyjny, który zawiera kontakt szkoły z działaniem w sieci dodatkowych informacji (tytuły, wyjaśnienia, podsumowania, interpretacje, komentarze wiodące, mniej lub bardziej agresywnych wobec znaczeń.